Film koji je umalo uništio Holivud: Kako je "Kleopatra" postala najskuplji promašaj u istoriji kinematografije

Do tog trenutka, film je već tri godine trajao, progutao je nekoliko redatelja, jednog producenta koji je umro usred snimanja, i toliko novca da je čitava studijska industrija Holivuda zadržala dah. "Kleopatra" nije bila samo film. Bila je eksperiment koji je pokazao koliko daleko jedna filmska kuća može otići prije nego što se, doslovno, sruši sama u sebe.

Od dva miliona do četrdeset i četiri

Projekat je počeo skromno - budžet od dva miliona dolara, sasvim uobičajena cifra za istorijski spektakl kasnih pedesetih. Kada je snimanje konačno završeno 1963. godine, ta cifra je narasla na četrdeset i četiri miliona dolara, što danas, prilagođeno inflaciji, prelazi četristo miliona. To je "Kleopatru" učinilo najskupljim filmom ikada snimljenim do tog trenutka - rekord koji nijedan drugi film neće oboriti narednih godina.

Prvih šesnaest nedjelja snimanja, u londonskom Pajnvudu, potrošeno je sedam miliona dolara za svega deset minuta upotrebljivog materijala. Razlog je bio brutalno jednostavan: engleska klima. Konstantna kiša i magla onemogućavale su snimanje eksterijera zamišljenih kao sunčani Egipat, a Elizabet Tejlor je usred takvih uslova oboljela od upale pluća toliko teške da je morala na hitnu traheotomiju u londonskoj klinici. Kasnije je duhovito tvrdila da je tom prilikom bila proglašena klinički mrtvom četiri puta, uz opasku da rekord od pet minuta bez disanja "sigurno nešto znači". Ožiljak od te operacije ostao je vidljiv u kadrovima filma do kraja snimanja.

Studio je konačno odlučio da presiječe gubitke i premjesti cijelu produkciju iz Engleske u Rim, u studije Činečita. Kompletni setovi Aleksandrije, uključujući kraljevsku palatu i cijeli grad, morali su biti izgrađeni iznova, zajedno sa replikom Rimskog foruma koja je, prema pojedinim izvorima, na kraju bila veća od originala. Napuštene kulise u Pajnvudu nisu propale u potpunosti - iskoristio ih je britanski komedijaški film "Carry On Cleo" godinu dana kasnije, besplatno naslijedivši scenografiju vrijednu miliona dolara.

Skandal koji je nadmašio sam film

Usred te logistike, dogodilo se nešto što nijedan producent nije mogao predvidjeti niti kontrolisati. Elizabet Tejlor, tada udata za pjevača Edija Fišera, i Ričard Barton, oženjen glumicom Sibil Vilijams, zaljubili su se tokom snimanja. Barton je kasnije priznao koliko ga je zapanjila njena slava rečenicom koja je ostala upamćena: "Zbacuje Hruščova sa prve strane novina."

Afera je postala prvi moderni portret onoga što danas nazivamo pravim paparaco fenomenom - fotografi su se doslovno skrivali po drveću i ispod automobila da bi uhvatili par u zagrljaju. Vatikanski nedjeljnik javno je osudio Tejlorovu zbog "erotskog lutalaštva", optužbe toliko oštre da je, po njenim riječima, izazvala fizičku mučninu. Jedna američka kongresmenka čak je pokušala da im obojici zabrani povratak u Sjedinjene Države zbog "nepoželjnosti". Nijedno od toga, međutim, nije usporilo interesovanje javnosti - naprotiv, skandal je "Kleopatru" pretvorio u najiščekivaniji film decenije prije nego što je iko od gledalaca uopšte vidio ijedan kadar.

Kada je Foks prodao samog sebe da bi preživio

Kada je film konačno stigao u bioskope u junu 1963. godine, u verziji od preko četiri sata, postao je najgledaniji film te godine u Americi, zaradivši gotovo pedeset osam miliona dolara. Na papiru, to zvuči kao trijumf. U stvarnosti, taj iznos jedva da je pokrio troškove produkcije, a kamoli marketinga i distribucije koji su ukupnu cifru gurnuli na skoro šezdeset miliona. Film koji je trebalo da spase studio umjesto toga ga je doveo do ivice bankrotstva.

Dvadeseti vijek Foks morao je da proda dio svog čuvenog zemljišta u Los Anđelesu - prostor koji danas nosi ime Century City i vrijedi milijarde dolara - samo da bi namirio dugove. Studio se narednih godina okrenuo televizijskoj produkciji kao sigurnijem, jeftinijem modelu, a cijela holivudska industrija naučila je lekciju koja će oblikovati način finansiranja filmova narednih decenija: era neograničenih budžeta za istorijske spektakle bila je gotova.

Zlato koje je, na kraju, ipak nešto vrijedilo

Uprkos svemu, "Kleopatra" nije bila umjetnički neuspjeh u onoj mjeri u kojoj je bila finansijski. Osvojila je četiri Oskara, uglavnom u tehničkim kategorijama - za scenografiju, kostimografiju, specijalne efekte i fotografiju - priznanje da je barem zanatski dio produkcije, uprkos haosu, na kraju ispao besprijekoran. Elizabet Tejlor je za ulogu dobila milion dolara plate, prva glumica u istoriji koja je premašila tu simboličnu granicu, plus dodatnih pedeset hiljada dolara nedjeljno za svaku sedmicu snimanja preko šesnaest nedjelja, uz deset odsto od zarade filma - ugovor koji ju je, kada se sve sabere, na kraju odveo do ukupnog iznosa od preko sedam miliona dolara.

Ironično, upravo je taj ugovor, sklopljen prije nego što je iko mogao naslutiti razmjere haosa koji dolazi, kasnije postao standard po kojem su holivudske zvijezde pregovarale sopstvenu vrijednost narednih decenija. Tejlor i Barton su se, uprkos skandalu, vjenčali 1964. godine, razveli 1974, ponovo vjenčali 1975. u Bocvani, i razveli po drugi put samo godinu dana kasnije - ljubavna priča jednako burna kao i film koji ih je spojio.

Šezdeset i dvije godine kasnije, "Kleopatra" se ne pamti prvenstveno po radnji o egipatskoj kraljici i njena dva rimska ljubavnika. Pamti se kao upozorenje uklesano u holivudsku istoriju - dokaz da čak ni najveća zvijezda, najraskošniji kostim ili najveličanstvenija scenografija ne mogu sami spasiti film od sopstvene, nekontrolisane ambicije. A opet, ironično, upravo je ta nekontrolisana ambicija razlog zbog kojeg se o filmu i danas priča više nego o desetinama profitabilnijih ostvarenja iz iste decenije.