George Best: Kada je fudbaler prvi put postao rok zvijezda

Vozio je atraktivne automobile, otvarao modne butike, družio se sa poznatim ljudima i punio novinske stranice gotovo istom brzinom kojom je protivničke odbrane ostavljao iza sebe. Nacionalni fudbalski muzej u Mančesteru danas ga s razlogom opisuje kao vjerovatno prvu istinsku fudbalsku superzvijezdu čija je popularnost izašla izvan sporta i prešla u svijet zabave i popularne kulture.

Best nije, međutim, postao ikona zato što je dobro izgledao. To je bila samo jedna strana priče. Na vrhuncu karijere bio je igrač rijetke prirodne elegancije, sposoban da loptu vodi kroz protivničku odbranu kao da je prostor oko njega ostavljen samo za njega. Kada je kao tinejdžer stigao iz Belfasta u Mančester, Ser Met Bazbi dobio je igrača koji će za nekoliko godina postati jedno od zaštitnih lica novog fudbala. Best je debitovao 1963, sa 17 godina, a već je naredne sezone postao prvotimac.

Dječak iz Belfasta koji nije izgledao kao fudbaler

George Best rođen je u Belfastu 1946. godine, u radničkoj porodici, i odrastao daleko od svijeta luksuza u kojem će kasnije živjeti. Kada ga je Mančester junajted doveo kao petnaestogodišnjaka, malo je toga ukazivalo da će ovaj dječak iz Sjeverne Irske uskoro postati jedna od najprepoznatljivijih figura britanske popularne kulture. Njegov talenat bio je očigledan gotovo odmah, ali ono što ga je izdvajalo nije bila samo tehnika. Best je igrao sa nekom vrstom samopouzdanja koje se nije moglo naučiti. Bio je brz, nepredvidiv, elegantan i spreman da pokuša ono što drugi igrači nisu ni razmatrali.

Njegov trenutak prelaska iz fudbalskog talenta u kulturni fenomen dogodio se velikom brzinom. Nakon čuvenog nastupa protiv Benfike u Evropskom kupu 1966. godine, portugalska štampa prozvala ga je „petim Beatlesom" - nadimak koji je odmah preuzela i britanska štampa. Bio je savršen za vrijeme u kojem se sve oko mladih zvijezda mijenjalo: muzika, moda, frizure, odnos prema slavi i način na koji su muškarci predstavljali sebe u javnosti. Best se pojavio upravo na toj granici između fudbala i pop kulture i vrlo brzo shvatio da ne mora da bira između njih.

Kada je fudbalski dres postao samo jedan dio imidža

Best je pripadao generaciji koja je počela da razumije odjeću kao oblik javnog identiteta. Njegova kosa, krojeni kostimi, Chelsea čizme, košulje, marame i kasnije ekstravagantniji komadi nisu bili slučajni detalji. Časopis GQ uvrstio ga je među najstilski uticajnije muškarce posljednjih pola vijeka upravo zbog načina na koji je pratio promjene mode, od mod estetike šezdesetih do raskošnijih krojeva sedamdesetih. Modni portal MR PORTER opisuje ga kao prvu veliku fudbalsku modnu ikonu, ističući njegove Merseybeat kostime, Chelsea čizme i modne butike koje je otvarao tokom ere Swinging Sixties.

Ta činjenica danas možda djeluje manje revolucionarno nego što je tada bila. Savremeni fudbaleri imaju modne brendove, ugovore sa luksuznim kućama, modne kampanje i pažljivo izgrađene lične profile. Best je dio tog svijeta živio prije nego što je takav model uopšte postojao. Otvarao je prodavnice odjeće i ulazio u posao koji je bio neobičan izbor za profesionalnog fudbalera tog vremena. Njegova karijera pokazivala je da sportista može prodavati i mnogo više od svojih sportskih sposobnosti: može prodavati svoj ukus, lice i način života.

Sveto trojstvo (The Holy Trinity)

Na terenu je, ipak, sve počinjalo i završavalo se fudbalom. U Mančester junajtedu je Best bio dio čuvenog napadačkog trojca sa Bobijem Čarltonom i Denisom Louom. Njih trojica spojila su različite generacije i stilove igre, a upravo je Best bio najmlađi i najnepredvidiviji član trija koji je postao simbol jednog od najvećih perioda u istoriji kluba.

Vrhunac je stigao 29. maja 1968. godine na Vembliju, u finalu Evropskog kupa protiv Benfike. Mančester junajted je pobijedio 4:1 nakon produžetaka, a Best je postigao drugi gol. Bila je to prva evropska titula kluba i najveći trenutak njegove fudbalske karijere. Iste sezone bio je najbolji strijelac Junajteda sa 32 gola, osvojio je prvenstvo, Evropski kup i nagradu za najboljeg evropskog fudbalera.

Ali način na koji je Best igrao bio je jednako važan kao i trofeji. Nije izgledao kao čovjek koji izvršava zadatak. Izgledao je kao neko ko uživa u prostoru koji mu se otvorio. Njegovi driblinzi, promjene pravca i sposobnost da prođe pored protivnika imali su onu rijetku lakoću zbog koje se sportski talenat pretvara u umjetnost. Pele ga je čak opisivao kao najboljeg igrača na svijetu.

Drugi George Best

A onda je postojao drugi George Best. Onaj kojeg su fotografisali izvan stadiona, u restoranima, klubovima, automobilima i društvu poznatih ljudi. Njegov privatni život postao je dio javne predstave, a interesovanje za njega često je prelazilo granicu sporta. Njegova moda, poznanstva sa slavnim ljudima i brojne ljubavne veze bili su dio razloga zbog kojih je postao fudbalska zvijezda potpuno nove vrste.

Automobili su bili još jedan element tog svijeta. Best je imao poseban odnos prema njima, a njegov Mini Cooper danas se čuva kao dio stalne postavke Nacionalnog fudbalskog muzeja u Mančesteru, posebno prepravljen po njegovoj želji - detalj koji dovoljno govori koliko je pažnje posvećivao stvarima koje su predstavljale njegov životni stil.

Njegova slava bila je toliko velika da je privatni život počeo da funkcioniše gotovo kao nastavak javne karijere. Best je postao ono što danas nazivamo celebrityjem prije nego što je ta riječ dobila današnje značenje. Nije bilo društvenih mreža, paparazzi portala ni algoritama koji svakodnevno proizvode nove slavne ličnosti. Postojali su televizija, novine, fotografi, klubovi i diskoteke - i George Best je bio dovoljno zanimljiv da ih sve ispuni.

„Trošio sam novac na piće, žene i brze automobile"

Njegova čuvena rečenica o tome na šta je trošio novac postala je gotovo sažetak mita o Bestu, ali iza romantične slike rok-zvijezde postojao je mnogo složeniji život. Alkohol nije bio samo dio njegovog imidža; prerastao je u ozbiljan problem koji je duboko uticao na njegovu karijeru, zdravlje i odnose sa porodicom. Godine 2002. Best je prošao kroz transplantaciju jetre, nakon koje se javno zalagao za podizanje svijesti o alkoholizmu - epizoda koja pokazuje koliko je cijena slave, u njegovom slučaju, nadilazila romantizovanu sliku fudbalera koji „živi kao rok zvijezda". Preminuo je 2005. godine, u 59. godini.

Bestova priča je istovremeno priča o ogromnom talentu, preranoj slavi, kulturi šezdesetih, novcu, identitetu, pritisku javnosti i ličnim slabostima koje nijedan sportski uspjeh ne može automatski da ukloni.

Prije Bekama, prije društvenih mreža

Danas je gotovo nemoguće zamisliti vrhunskog fudbalera koji nije i javna ličnost. Dejvid Bekam je tu granicu pretvorio u globalni biznis, Kristijano Ronaldo je izgradio jedan od najvećih ličnih brendova na svijetu, a najbolji igrači imaju ugovore sa modnim kućama, proizvođačima satova, automobilima i luksuznim kompanijama. Ali mnogo prije njih postojao je George Best.

U njegovom slučaju fudbal, moda, muzika, automobili i noćni život nisu postojali kao odvojeni svjetovi - svi su bili dio iste slike, dio istog čovjeka koji nije pravio razliku između onoga ko je na terenu i onoga ko je van njega. Zato ga savremeni modni mediji i danas vraćaju u priče o najbolje odjevenim fudbalerima, dok Mančester junajted njegovo nasljeđe opisuje ne samo kroz fudbalski talenat već i kroz autentičnost, stil i uticaj koji je daleko nadilazio igru.

Njegova karijera pripada vremenu crno-bijelih televizijskih snimaka, telefonskih govornica i novinskih fotografija. Ali dječak iz Belfasta koji je fudbal pretvorio u modni čas i noćni izlazak u umjetnost ostaje razlog zašto danas, kad god neki mladi fudbaler skine dres i uđe u svijet reklamnih kampanja i naslovnica, negdje u pozadini stoji njegova sjenka - čovjek koji je prvi shvatio da fudbaler može biti i nešto sasvim drugo, a da pritom ne prestane da bude najbolji na terenu.